دسته‌بندی نشده

توسعه پایدار کشت و صنعت گیاهان دارویی: گفت و گو با مهندس احمد نوروزیان مدیر مسوول پایگاه جامع علوم و فناوری گیاهان دارویی ایران

  • مطلب اول، ضرورت بهره گيري از ذخائر گياهان دارويي

     

    در آخرين سال هاي قرني كه پشت سر گذارده ايم )قرن بيستم (، نظر به تكامل رو شهاي ارزيابي و استفاده از سرمايه هاي طبيعت در اين سال ها، تقسيم بند ي سرمايه هاي مذكور به دو دسته منابع طبيعي تجديدشونده و منابع طبيعي تجديدناشوند ه كنار گذاشته شد. يعني اولاً در كنار مفهوم «منابع طبيعي » مفهو م ديگري به نام «ذخاير طبيعي » پيشنهاد گرديد، ثانياً هم منابع طبيعي و هم ذخاير طبيعي به جاي دو بخش تجديد شونده و تجديد ناشونده ، به صورت سه بخش «ذخاير و “منابع پايدار” “ذخاير و منابع غير قابل تجديد” و “ذخاير و منابع برخوردار از توا ن تجديدپذيري”، تقسيم بندي گرديدند.

    آنچه در تقسيم بند ي جديد مهم است ، اين طرز تلقّي است كه ديگر چيز ي به نام «ذخاير يا منابع تجديد شونده » وجود خارج ي ندارد و به كاربردن اين عبارت به منزله تصور ا شتباه از اصل یک حقيقت است! به اين معني كه تا چند دهه پيش تصور بر اين بود كه مثلا هر قدر گياها ن دارويي را از دامن طبيعت برداشت كنيم و )به طور سنتي يا با فرآوری صنعتي ( به مصارف درماني برسانيم ، طبيعت توانايي آ ن را دارد كه جبران مافات كند و خود را به حالت كمّي و يكفي قبلي برساند.

     اما رويدادهاي دهه ها ي اخير نشان داد كه چنین تصوري باطل است و آن چه كه در طبيعت وجود دارد و ما آن را در اين جا «ذخاير طبيعي » مي ناميم، زماني قابل تجديدند كه به اندازه توا ن توليدي شا ن بهر ه بردار ي شوند، نه بيشتر! بهر ه برداري به اندازه توا ن توليد ي يك گياه نيز، در اكثريت قریب به اتفاق موارد، هرگز به آن مقدار ي نيست كه بتواند اهداف کلان اقتصاد ي را تأمين كند. بنابراین اگر از گياه به حد وفور و بيش از اندازه توان توليد طبيعي ، در جهت مقاصد نامحدود اقتصادي برداشت كنيم ، به قو ل معروف حتماً ازکیسه خورد ه ايم!

    درست مثل آن است كه كسي مقدار معيني پول در بانك ذخيره داشته باشد )در اينجا بانك طبيعت (، حال اگر او بخواهد سرمايه اش حفظ شود، ناچار است همه ساله تنها به اندازه سود ساليانه ا ي كه عايد ش مي شود از حسا ب خود بردارد و اگر بيش از ميزان سود ساليان ه )در اينجا توليد ساليانه گيا ه( از حساب خود برداشت كند، سرمايه اصلي به خطر مي افتد. عين همين جريان در طبيعت برقرار است .

     راه اصولي تر و خردمندانه تر از برداشت سود ساليانه )توليد ساليانه( آ ن است كه بخش ي از موجودي خود را چنان از بانك خار ج كنيم كه در یك فعاليت اقتصادي سالم و بدون ريسك به گردش بيفتد تا سودي بيش تر از بهره بانكي نيز عايد ما سازد.

     باز هم بايد گفت كه چنين حقيقتي در طبيعت نيز وجود دارد و آن عبارت از انتقال بخشي از سرمايه زيستي )ژرم پلاسم ( از طبيعت به زراعت است كه اين مهم از طريق اهلي ساختن و زراعي کرد ن ارقام مستعد از گياهان دارويي طبيعت قابل انجام خواهد بود دقت در توضيحا ت فوق به خوب ي معلوم مي كند كه تفاو ت «ذخيره « با «منبع  در كجاست ، به اين معني كه اگر سرمايه در بانك نگهداري و به سود ساليانه اكتفا شود در اين صورت موجودي ما «ذخيره « )پس انداز يا اندوخته( محسو ب مي شود. اما اگر بخشي از سرمايه يا تمامي آن در بيرون از بانك )در اينجا كشت و صنعت ( به گردش بيفتد در اين صور ت چيزي به نام «منبع مالي » )در اين جا منبع طبيعي ( براي سودآوري بيش تر )نسبت به سود ذخيرة بانكي يا توليد طبيعت ( در اختيار ما قرار مي گيرد. مهم اين است كه در تبديل ذخيره به منبع «حساب شده » عمل كنيم و براي به كارگيري آن «طرح و برنامه » داشته باشيم (در اينجا طرح و برنامه هاي توليد زراعي تا فرآور ی صنعتي كه در كشت و صنعت ها مرسوم است (. چراكه بدو ن طرح و برنامه و حساب و كتاب ، بيرو ن كشيدن ذخيره از بانك همانا و ضايع شدن و از بين رفتن سرمايه همان ) و بدين سا ن بوده و هست كه ما ذخاير طبيعي را از بین برده ایم و بانك طبيعت را خالي و تخريب كرده ايم ، بدون آنكه در بيرو ن از بانك طبيعت، طرح و برنامة درستي براي سرمايه گذار ي و سودآور ي بيش تر داشته باشيم (. بنابراين در رابطه با یک ذخيرة طبيعي نظير گياها ن دارويي رويشي طبيعت ، ممكن است چهار يا پنج اقدام عملي به صور ت زير انجام شود :

    –         اول آنكه از آ ن ذخيره «بهر ه وري » كنيم . يعني به طور ملایم و به گونه ا ي آ ن را از داخل طبيعت برداشت نما ييم كه حتماً از مقدار توليد ساليانه زيست تود ه داروي ي كم تر باشد. در اين صورت مقدار زيادي از ذخيره را هم به حال خود و بلااستفاده در طبيعت رها ساخته ايم

    – دوم آنكه آن ذخيره را مورد «بهر ه برداري » قرار دهيم . يعني به كمك محاسبه های علمي خاصي )كه مثلا در جامعه شناسي گياهي مرسوم است ( مقدار توليد ذخير ة ساليانه را به درستي برآورد و به هما ن مقدار از طبيعت برداشت كنيم . در اين صور ت فرض بر اين است كه مصر ف برابر توليد بود ه و به طور «لبالب » با طبيعت كنار آمد ه ايم!

    – سو م آنكه از ذخير ة منظور «بهره كشي » كنيم. يعني مقدار برداشت ما از آ ن ذخيره، بيشتر از توليد طبيعي ساليانه آن باشد. در اين صورت كم يا بيش از سرمايه اصلي خورد ه ايم و با ادامة تدريجي اين كار، در واقع به تدريج طبيعت را رو به قهقرا برد ه ایم و منهدم ساخته ايم.

    – بهترين نحوه استفاد ه از يك ذخيره طبيعي به طوري كه پيش تر گفتيم شيوه «بهر ه گيري » از آ ن است كه این شيوه خود به دو صورت مقدور مي شود؛ یکی انتقال ژرم پلاسم )به بيان ساده اهلي ساختن و زراعي كردن گياه دارويي مورد نظر از را ه هاي سازگاري و به نژاد ي و به زراعي ، كه نتيجة غايي اين فرايند همانا تهيه و توزيع بذرهای مرغو ب گياه و كشت آنها در مناطق مناسب است ( و ديگر تقويت «مونه متابوليتي »  يعني به كاربرد ن ترفندي كه موجب تزايد ماده دارويي در محل اصلي رویش گياه و محلها ي مشابه آن در طبيعت گردد(. به كارگير ي چنين شيو ه اي به زراعت متابوليتي موسوم است كه اصولي ترين شيوه توليد مادة  دارويي در كشت و صنعت ها تلقي مي شود.

     

     

    منبع خبر: مستند ویژه دومین نمایشگاه گیاهان دارویی و فراورده های گیاهی

     

    اگر از خواندن این مقاله لذت بردید، آن را با دوستان خود به اشتراک بگذارید.

    میانگین امتیازات ۵ از ۵
    از مجموع ۱ رای

    دیدگاهتان را بنویسید