دسته‌بندی نشده

وضعیت تولید محصولات ارگانیک در ایران و جهان

  • در اواسط قرن بيستم با ظهور كشاورزي صنعتي و انقلاب سبز، بشر به تامين تغذيه آينده خويش مطمئن و دلگرم شد. اما اين رؤياي شيرين ديري نپاييد، چرا كه انقلاب سبز و كشاورزي صنعتي اگر چه توانست در كوتاه مدت در اكثر نقاط دنيا ازدياد و افزايش توليد محصولات كشاورزي را به ارمغان آورد اما به خاطر عدم توجه به مسائل اخلاقي و اجتماعي نظير حقوق ديگر موجودات و نسل هاي آينده به اراضي كشاورزي و منابع طبيعي و صر فا پرداختن به منفعت و رفاه خويش و استفاده بي حد از مواد شيميايي، امروزه نه تنها توليد مواد غذايي رو به كاهش نهاده بلكه مشکلات زيست محيطي و اجتماعي و اقتصادي بسيار زيادي را به وجود آورده است و جمعيت گسترده اين سياره خاكي را با بحراني بزرگ و فاجعه اي عظيم رو به رو ساخته است و مسلما براي حل آن بايد بهاي سنگيني را پرداخت كند. در اكثر نقاط دنيا، از جمله كشور ما، مصرف افراطي مواد شيميايي براي دستيابي به عملكرد بالا در محصولات زراعي و جبران كمبود منابع باعث افزايش هزينه هاي توليد همراه با تخريب منابع خاكي ، آبي و زيستي شده است. جدي بودن تخريب محيط زيست در اثر كاربرد روشهاي غلط تولیدی، موجب جلب توجه و علاقه مندي متخصصين به نظامهاي زراعي سالم و با دوام از نظر اكولوژیکی گرديده است به طوري كه امروزه در اكثر محافل علمي صحبت از توسعه سيستمهاي پايدار كشاورزي به ميان آمده است. کشاورزی فشرده و تجاری برنظامهاي تك كشتي و فرآورده هاي سوختي فسيلي همچون آفت كشها و كود هاي شيميايي متكي بوده و در بالا بردن ميزان توليد و كاهش نيروي كارگري مورد نياز در بخش كشاورزي سهم بسزايي داشته اند. استفاده از این نهاده های شیمیایی نیاز غذایی جمعیت در حال رشد جهان را تامین می نماید، پس دلیل توجه به کشاورزی پایدار و بکارگیری روش های جایگزین در کشاورزی چیست؟ آنچه ضرورت ايجاد تغيير در نظامهاي زراعي متداول را توجيه مي كند، موارد ذكر شده در ذيل مي باشند: 1. بروزمسائل زيست محيطي بدليل استفاده از مواد شيميايي و اثر سوء آنها بر يكفيت مواد غذايي. 2. تخليه منابع غيرتجديدشونده مثل نفت و ذخاير سنگهاي فسفاته. 3. آلودگي منابع آب بوسيله نهاده هاي شيميايي مورد استفاده در كشاورزي. 4. به مخاطره افتادن سلامت انسان بر اثر تماس مستقيم كارگران مزارع با سموم شيميايي. 5. ضعف زيربناي اجتماعي و اقتصادي در جوامع روستايي. 6. كاهش تنوع زيستي و فرسايش ژنتیکی. 7. ايجاد مقاومت در امراض و آفات گياهي. 8. كاهش ميزان باروري خاك به علت افت مواد آلي و عناصر غذايي آن در اثر فرسايش • کشاورزی ارگانیک کشاورزی ارگانیک یک سیستم تولید محصول است که از مصرف کودهای شیمیایی ، آفت کش ها ، هورمونهای رشد و افزودنی های خوراک دام و گیاه اجتناب می ورزد. در این سیستم علاوه بر حفظ اکوسیستم در برابر حضور مواد شیمیایی، محصولات سالمی تولید می شود که عاری از هرگونه مواد شیمیایی و سنتزی می باشند. براساس تعریف فدراسیون بین المللی جنبش کشاورزی ارگانیک، کشاورزی ارگانیک سیستم مدیریت جامعی است که در آن تمام جنبه های مربوط به پایداری زیستي، اکولوژیکی، محیط زیستی، اصول عدالت، روابط اجتماعی، احترام به مخلوقات در کنار عوامل موثر بر کمیت و کیفیت محصولات کشاورزی مدنظر قرار می گیرد.این نظام تولیدی متکی بر منابع تولید محلی بوده و باعث برقراری و حفظ تعادل اکولوژیک و توسعه مطلوب فرآیند های بیولوژیکی می شود. کشاورزی ارگانیک، نوعی نظام مدیریتی جامع می باشد که در آن کمیت و کیفیت محصولات از تولید تا انتقال به مصرف کننده به طور کامل حفظ شده و کلیه اصول اکولوژیکی، اجتماعی و اقتصادی در آن در نظر گرفته شده است. درکشاورزی ارگانیکبه استفاده از عملیات مدیریتی براساس کشت بوم منطقه ای به جای کاربرد مواد و نهاده های برون مزرعه ای و شیمیایی تاکید شده است. از انواع مواد شیمیایی و مصنوعی مانند کود ها، آفت کش ها، هورمون ها، دارو ها و افزودنی های مختلف درتوليد استفاده نمی شود. در واقع در کشاورزی ارگانیک از انواع کودهای آلی و ورمی کمپوست کودهای دامی، آفت کش هایی چون عصاره گیاهان ، دشمنان طبیعی و مبارزه بیولوژیک بر علیه آفات و امراض و علف های هرز استفاده می شود. به عبارت ديگر در تغذیه خاک کشاورزی از کودهای طبیعی نظیر خاک برگ، جلبک و کودهای بیو لوژیک استفاده می شود. برای مبارزه با آفات و امراض از عوامل بیولوژیک، حشرات مفید، باکتری ها و یا ارقام گیاهی مقاوم به آفات استفاده می شود. محصولات ارگانیک ماحصل اعمال نظام ارگانیک در واحد های تولیدی هستند که کیفیت آنها براساس یک نظام بازرسی منطبق بر یک استاندارد معتبر بین المللی منطقه ای ملی،تضمین شده است. كشاورزي ارگانیک براساس انطباق با شرايط موجود طراحي مي شود به عبارت ديگر ساختار موجود مانعي بر سر راه توسعه كشاورزي ارگانیک نمي باشد. • اهمیت و ضرورت کشاورزی ارگانیک ويژگي كشورها و موقعيت و وضعيت نظام بهره برداري كشور و تعداد واحدهاي بهره برداري و حاكميت شيوه خرده دهقاني امكان كشاورزي ارگان كي را بيش از پيش فراهم ساخته است. شرايط و ظرفيت كشور براي قرار گرفتن در كشورهاي برتر در که داراي نظام كشاورزي ارگانيك هستند مهيا مي باشد و امكان توليد ارگانيك در اغلب محصولات باغي و زراعي و همچنين در حد بسيار بالايي محصولات دامي و شیلاتی در كشور وجود دارد. در ايران حدود 240 هزار هكتار از اراضي كه 125 هكتار آن محصولات باغي و 113 هزار هكتار محصولات زراعي است بدون استفاده از سم و كود در جهان در حال حاضر سطح زير كشت محصولات ارگان كي بيش از 32 ميليون هكتار است. براساس آموزه های اسلامی غذای طیب و طاهر و حلال و به اصطلاح امروز غذای سالم حق شهروندی است. امروزه سلامت افراد جامعه همواره تحت تاثیر مواد غذایی و در معرض تهدید است در شرایطی تولید صورت می گیرد که کود و سم، آلاینده های ناشی از آب وپساب های مصرفی و یا باران های اسیدی و دستکاری های ژنتیکی جزء لاینفک فرآیند تولید شده است. خطرات متعددی ناشی از باقیمانده عناصر مضر در غذا گردیده و موجب شده است تا همواره سلامت غذا و بالطبع سلامت انسان ها تحت الشعاع قرار گیرد و انواع بیماریها سرطان ها و مسمومیت ها و مرگ و میر ها بروز و طغیان کند. ازطرفی رشد روز افزون جمعیت واز طرفی ضرورت تامین نیاز اين جمعيت از ابعاد مختف جامعه را به این سمت رهنمون کرده که از نهاده های پر بازده استفاده نمایند که این استراتژی موجب تولید قابل توجه محصول و افزایش از بعد کمی گردیده است. این مساله باعث شد در یک دوره چهل ساله میزان مصرف مواد شیمیایی در دنیا به ده برابر افزایش یابد ولیکن خسارت ناشی از آفات تنها دو برابر کاهش هرچند با تولید محصول فراوانی ناشی از به کارگیری نهاده های پر بازده ، فرآورده به وفور یافت می شود و به ظاهر امنیت غذایی و سیری شکمی حاصل می گردد و نیاز به کالری و پروتئین مرتفع می گردد ولیکن غذای حاصل از نهاده های پربازده با توجه به مصرف بی رویه آن ها موجب مصرف غذای ناسالم و نا امنی غذایی و سوء تغذیه می گردد به عبارت دیگر از لحاظ سلامت و کیفیت شرایط ناگواری بوجود آورده است به طوریکه روز به روز واکنش ها و فشارها برای در اختیار قرارگرفتن غذای سالم وارگانیک بیشتر و بیشتر شده است، و این مساله نهادهای بین المللی و دولت ها را بر آن داشت تا در تلاش برای استقرار سیستم پایش و کنترل سلامت غذا حساسیتو عکس العمل نشان دهند. این مهم در کشور جمهوری اسلامی ایران نیز مورد توجه نهادهای دولتی و نیمه دولتی و حتی خصوصی قرار گرفت و اقدامات علمی ، فرهنگ سازی و همینطور اقدامات بالنسبه شایسته ای انجام پذیرفت که هرچند کافی نیست اما درخور توجه می باشد. مهمترین اقدام در این خصوص در کلان شهری مثل تهران توسط سازمان میادین میوه و تره بار و فرآورده های کشاورزی شهرداری صورت گرفت که بسیار ارزشمند می باشد. یکی از کارکردهای این سازمان سرعت رشد تقاضا و توسعه بازار برای محصولات ارگانیک رو به افزایش است. افزایش آگاهی شهروندان در خصوص امنیت غذایی و ایمنی غذا و اطلاع رسانی در این زمینه ، به همراه پایش و کنترل کیفیت و سلامت محصولات و عرضه محصولات سالم، در زمره مهمترین دغدغه های دست اندر کاران امر امنیت غذایی می باشد لذا بازنگری در نگرش و جامع نگری و خرد ورزی در حیطه تولید غذا اهمیت می یابد و رویکرد به کشاورزی ارگانیک بهترین پاسخ به این دغدغه است. کشاورزی ارگانیک به نیاز حال توجه دارد و به حفظ مواهب خدادادی و طبیعت و بستر زیست برای نسل آتی را فراهم می آورد. کشاورزی ارگانیک از ویژگی های طبیعی بهره می گیرد، عملیات حفاظتی بیشتری در مزرعه انجام می گیرد، حاصلخیزی خاک در آن اهمیت فوق العاده ای می یابد. در مواجهه با تغییرات اقلیمی که اتفاقا مورد توجه در اجلاس جهانی مرتبط نیز می باشد این نوع نظام کشاورزی برتری نسبی دارد. نکته مهم دیگر در تبیین اهمیت کشاورزی ارگانیک این است که پتانسیل گرمایش گازهای گلخانه ای ناشی از کشاورزی ارگانیک یک سوم پتانسیل گر مایش گازهای گلخانه ای کشاورزی رایج است. حتی مصرف انرژی در این گونه کشاورزی 60 درصد از کشاورزی معمول می باشد. کشاورزی ارگانیک، به دنبال تحقق امنیت غذایی بويژه از بعد سلامت است و این کار جزدر سایه تفکر راهبردی و سیستمی مدیریت استراتژیک میسر نمی باشد.در اين صورت از طریق تحلیل محیطی اعم از محیط داخل و خارج و احصاء نقاط قوت، ضعف و همینطور تهدید و فرصت و مآلا احصاء شایستگی های کلیدی وآسیب پذیری جدی، هدف گذاری و سیاست گذاری های سطح بندی شده و سلسله مراتبی شده تا راهکار های اجرایی را در چارچوب برنامه عملیاتی تبیین و طراحی نماید به نحوی که این مهم در سطح جوامع محلی و بهره برداران با ویژگی ها و تنوع گوناگون از نظر اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و اکولوژیکی همراه گردد و موانع تولید و توزیع محصولات سالم و ارگانیک مرتفع گردد. • وضعیت جهانی محصولات ارگانیک آمار و ارقام مربوط به كشاورزي زیستی حاكي از رشدي سريع و تداومي همه جانبه در گسترش اين سامانۀ كشاورزي است. هر سال بر سطح زیر کشت محصولات زیستی افزوده مي شود و با بالا رفتن آگاهي عمومي نسبت به مزاياي محصولات زیستی، سياست گذاران و سرمايه گذاران عرصه كشاورزي را بيش از پيش به تلاشي مضاعف در اين زمينه مشتاق کرده است. در سال 2012 میلادی حدود 54 / 37 ميليون هكتار در سراسر جهان تحت مديريت زیستی قرار داشته اند که آسیا با 3214867 هکتار حدود 9 درصد از اراضی ارگانیک جهان را به خود اختصاص داده است. بیشترین سطح زیر کشت محصولات زیستی در کشور استرالیا قرار دارد. روند رو به رشد سطح زیر کشت محصولات زیستی طی سالهای 1999 الی 2012 میلادی در جهان نیز در شکل 2 ارائه شده است. در ایران حدود 1/ 0 درصد از اراضی کشاورزی تحت مدیریت ارگانیک قرار دارند.در سالهای مختلف شاهد تغییراتی در سطح زیر کشت می باشیم ولی آنچه روند تغییرات نشان می دهد طی این سالها سطح زیر کشت محصولات ارگانیک افزایشی بوده و همچنان به این روند ادامه خواهد داد. در سال 2012 میلادی سطح زیر کشت محصولات ارگانیک ایران 42634 هکتار بوده است که با احتساب 38035 هکتار جمع آوری محصولات از رویشگاههای طبیعی عدد نهایی به 80669 هکتار بالغ می شود. این مقدار در سال 2010 میلادی 45456 هکتار بوده است که مقدار 7256 هکتار به اراضی کشاورزی و 38200 هکتار به رویشگاههای طبیعی تعلق داشته است. در سال 2010 تعداد 3014 نفر تولید کننده محصولات زیستی، 3 فرآوری کننده، 2 وارد کننده و 35 صادر کننده در ایران به ثبت رسیده است که این موارد در سال 2012 به 6100 تولید کننده محصولات زیستی و 10 فرآوری کننده ارتقاء یافته است. در این سال تعداد صادرکنندگان نسبت به سال 2010 تغییری نداشت. در سال 2012 میلادی ایران در بین 10 کشور برتر از نظر سطح زیر کشت محصولات ارگانیک در آسیا قرار گرفته و با 42634 هکتاررتبه 6 را به خود اختصاص داده است. در سال 2012 سطح زیر کشت گیاهان دارویی ارگانیک در جهان در مجموع 111004 هکتار است که از این مقدار 71183 هکتار گیاهان یکساله و 39821 هکتار گیاهان دارویی چند ساله ثبت شده است. مقایسه آمار موجود طی سالهای 2009 الی 2012 در مورد گیاهان دارویی ارگانیک نشان دهنده کاهش در سطح زیر کشت این گیاهان می باشد که در جدول 2 قابل مشاهده است. فقط در سال 2010 در هر دو بخش گیاهان یکساله و چند ساله به چشم می خورد. این روند افزایشی برای گیاهان دارویی چند ساله و دائمی تا سال 2011 ثبت شده است و بعد از آن شاهد رشد منفی آن می باشیم. منبع خبر: مستند ویژه دومین جشنواره و نمایشگاه ملی گیاهان دارویی

     

    اگر از خواندن این مقاله لذت بردید، آن را با دوستان خود به اشتراک بگذارید.

    میانگین امتیازات ۵ از ۵
    از مجموع ۱ رای

    دیدگاهتان را بنویسید