دسته‌بندی نشده

رویکردی جدید به گیاهان دارویی و معطر (قسمت اول)

  • اين مقاله توسط پروفسور اکوش مثه به عنوان سخنراني کليدي در بيست و هشتمين کنگره جهاني علوم باغباني ) 2010 ( در کشور پرتغال ارائه شده است. • چکیده گياهان دارويي و معطر ) MAPs ( نقش درماني سنتي خود را حفظ کرده اند و اين در حالي است که گرايشات امروزي به دنبال جايگزين کردن داروهاي طبيعي با عوارض جانبي کم تر به جاي داروهاي مرسوم مي باشد. گياهان دارويي و معطر علاوه بر استفاده در پخت وپزهاي خانگي و صنايع غذايي، به ميزان زياد بصورت مکمل هاي غذايي)چاشني غذا( مصرف مي شوند. همچنين در پرورش دام و طيور بجاي استفاده از ترکيبات شيميايي سنتزي و هورمو نهاي رشد، گياهان دارويي و معطر به جيره غذايي حيوانات اضافه مي شوند. افزايش وسيع و تقريباً نامحدود تقاضا براي استفاده از گياهان دارويي و معطر منجر به بهره برداري بيش از حد از منابع طبيعي شده و بنابراين نه تنها در حال به خطر انداختن حيات گونه هاي گياهي است، بلکه درآمد و حتي معيشت مردم را خصوصاً در کشورهاي در حال توسعه با مشکل مواجه مي کند. در ديدگاه هاي جديد، يک نگرش جامع متفاوت و بر مبناي تحقيق و توسعه در حمايت از فعاليت هاي آگاه کننده اجتماعي و اقتصادي در بخش گياهان دارويي و معطر مورد نياز است. با توجه به استانداردهاي بین المللي)برداشت پايدار گياهان دارويي و معطر از طبيعت، رو شهاي صحيح توليد زراعي و برداشت گياهان دارويي و برداشت و تجارت منصفانه گياهان خودرو (، بهره برداري پايدار و مديريت ژرم پلاسمهاي گياهان دارويي و معطر يک امر ضروري در حفظ محيط زيست، از ديدگاه اجتماعي- اقتصادي است. منابع گياهي بايد بوسيله حفظ منابع طبيعي و اصلاح ژرم پلاسم گونه هاي کشت شده و استفاده از فناور يهاي in situ )استفاده از بافت و ژرپلاسم گياه موردنظر در همان محل رويش گياه( و يا ex situ )برداشت و انتقال نمونه گياهي از محل رويش به مکاني ديگر( حفظ شوند. در حال حاضر نياز فراواني براي اهلي کردن و معرفي گونه هاي وحشي جهت کشت و کار وجود دارد. فناوري تکثير درون شيشه و تکنولوژ يهاي اصلاح با کمک رو شهاي تجزيه فيتوشيميايي و مولکولي پيشرفته مي توانند به اين فرآيند کمک بيشتري کنند. همچنين نياز به اطمينان از کيفيت محصولات گياهان دارويي بوسيله استفاده از رو شهاي کنترل جديد و بکارگيري استانداردهاي مناسب وجود دارد. در حال حاضر با استفاده از رو شهاي جديد آماده سازي نمونه )مانند: SPME، SFE، PLE، MAE و SDE (، مطالعه متابولوم گياهي )مجموعه هاي از تمام ترکيبات با وزن مولکولي کم در يک سلول( با موفقيت هايي همراه بوده است. به نظر مي رسد پيشرفت هاي حاصل شده در زمينه ژنوم و متابوليت هاي گياهي، فرصت بي سابقه اي را براي کشف و بررسي ناشناخته هاي بيوشيميايي گياهي فراهم سازد. ابزارهاي ژنوميکس مي توانند جهت افزايش توليد متابولیت هاي مورد نظر يا سنتز ترکيبات جديد در سلو لهاي گياهي کشت شده که بيوشيمي ترکيبي ناميده مي شود، استفاده شوند. نتيجه نهايي اين تحقيقات بايد به بهبود قابليت شناسايي و اطمينان از کيفيت و سامت محصولات طبيعي کمک کند. همچنين بايد سياست هاي مناسب و چهارچو بهاي قانوني براي آموزش در بخشهاي حفاظت، توليد)از جمله توليد ارگانيک(، تجارت و استفاده از گياهان دارويي و معطر اتخاذ شود. • مقدمه گياهان دارويي و معطر ) MAPs ( به اشکال مختلف در هر دوره تاريخ بشريت مورد استفاده قرار گرفته اند. فرم اوليه استفاده از گياهان دارويي به اشکال امروزي تبديل شده است و سبب شد که بهره برداري از منابع طبيعي براي مدت زمان طولاني به شيوه هاي نادرست باعث هدر رفت منابع طبيعي گردد. امروزه تقاضاي گسترده گياهان دارويي و معطر نقطه مقابل محدوديت و کمبود منابع طبيعي است و بنابراين ضرورت ايجاد يک رويکرد جديد به گياهان دارويي و معطر بوجود مي آيد تا ديدگاه ها را راجع به تحقيق و توسعه، توليد و استفاده خصوصاً از نقطه نظر پايداري گياهان دارويي و معطر تغيير دهيم. نقش گياهان دارويي و معطر در جوامع امروزي نقش اوليهدي درماني گياهان دارويي منجر به کاربرد آنها در مصارف سنتي، اقتصادي و … باعث حفظ آنها شده است. تقريباً نيمي از مردم جهان )سه ميليارد نفر( در فقر زندگي مي کنند و روزانه کمتر از دو دلار درآمد دارند و حدود 80 درصد جمعيت جهان هنوز هم عمدتاً به داروهاي گياهي متکي هستند. تقريباً 900 ميليون نفر در مناطق روستايي زندگي مي کنند و عمدتاً درآمدشان از راه کشاورزي و ديگر فعاليت هاي مرتبط تامين مي شود و جمع آوري و کشت گياهان دارويي و معطر هم يک عامل ايجاد درآمد براي آنان است. همچنين گياهان دارويي و معطر اهميتشان را در صنعت داروسازي جديد حفظ کرده اند. بر طبق گزارشات ) )WHO 1998 يک چهارم از داروهاي تجويز شده در کشورهاي صنعتي حاوي ترکيباتي هستند که منشا آ نها به طور مستقيم يا غير مستقيم )نيم هسنتزي( گياهي است. 11 درصد از 252 داروي اصلي و ضروري گزارش شده توسط WHO به طور انحصاري از گياهان مشتق شده اند. در بخشهاي توسعه یافته دنيا گرايش جديدي پديد آمده است، به عنوان مثال به دنبال جايگزين هاي طبيعي با عوارض جانبي کم تر براي غذاها، داروها و مواد آرايشي مرسوم هستند. درنتيجه، گياهان دارويي و معطر به ميزان زياد به شکل مکمل ها و چاشني هاي غذا مصرف مي شوند. هم چنين به تازگي استفاده از مکمل هاي غذايي با منشاء گياهي )به عنوان مثال در پرورش و تغذيه ي دام و طيور( در حال افزايش است ) Franz et al., 2005 (. با افزايش مداوم تقاضا براي مواد گياهي و از سوي ديگر با کاهش منابع گياهي، يک رويکرد جديد به منظور توليد و بهره برداري مناسب از گياهان دارويي و معطر لازم است. موفقيت هاي اخير در زمينه پژوهش هاي گياهي )مانند زيست شناسي و آناليز شيميايي(، افق هاي جديدي از علم گياهان دارويي مانند ويژگي هاي ژنتيکي، فيزيولوژيکي و غيره را براي ما باز کرده است. در نتيجة پديدآمدن تکنولوژ يهاي جديد، مي توان توليد و1استفاده از گياهان دارويي و معطر را مدرنيزه کرد. هدف مقالة حاضر اين است که بعضي از جنبه هاي اصلي تحقيقاتي توليد و استفاده از گياهان دارويي و معطر را که به شدت متاثر از تغييرات است و بنابراين نياز به توجه بيشتري دارد را مشخص کند. منشاء گياهان دارويي و معطر گياهان دارويي خودرو و حفاظت از تنوع زيستي منبع اوليه براي به دس تآوردن مواد گياهي، برداشت گياهان خودرو است. بيش از 90 درصد گياهان دارويي و معطر در کشورهاي جهان سوم به صورت سنتي و از مراتع جمع آوري و استفاده مي شوند. ذخير ههاي طبيعي گياهان دارويي و معطر محدود است و در حال حاضر با بهر هبرداري بيش از حد از منابع طبيعي، بقاي شمار زيادي از گون هها به خطر افتاده و حتي درآمد خانواد ههاي روستايي در کشورهاي در حال توسعه را به مخاطره انداخته است. تعداد گون ههاي در حال انقراض شديداً در حال افزايش است. بر طبق گزار شهای IUCN )اتحاديه جهاني حفاظت از طبيعت( بيش ترين خطر انقراض گون ههاي گياهي در مناطقي از جهان )مثل آفريقا، آسيا و اندونزي( رخ م يدهد که هنوز هم گياهان دارويي به طور وسيعي از منابع طبيعي جمع آوري و مورد استفاده قرار مي گيرد. برآوردهاي جهاني از گونه هاي گياهي در معرض خطر انقراض نشان مي دهد که 13 درصد از فلور جهاني در حال انقراض است و 47 – 22 درصد از گياهان در دنيا منقرض شده اند ) Graham, 2002 (. رشد کم در زمينه آگاه سازي بين المللي درباره کاهش ظرفيت تامين گياهان دارويي در جهان باعث برداشت بيش از حد از منابع طبيعي شده که همراه با شيوه هاي برداشت مخرب، باعث نابودي زيستگاه هاي طبيعي و تخريب جنگ لها شده و مسائل نگران کننده اي در مورد تنوع گونه هاي زيستي پديد آورده است. استفاده پايدار از منابع طبيعي ضرورت استفاده پايدار از منابع طبيعي براي اولين بار توسط بيانيه چيانگ ماي ) 1988 ( مطرح شد که عواقب کاهش تنوع زيستي گياهان را بيان کرده بود. اين بيانيه نياز فوري به همکاري بين المللي و هماهنگي براي ايجاد برنامه اي جهت حفاظت از گياهان دارويي را برجسته نموده بود تا تضمين کند که مقادير کافي از گياهان دارويي براي نس لهاي آينده فراهم است. اين بيانيه ه مچنين اعام نموده بود که هماهنگ يهايي جهت فعالي تهاي حفاظت منابع طبيعي بر اساس رو شهاي in situ و ex situ مورد نياز است. دو دهه ي بعد توسط چندين بيانيه و مجموعه اي از پيشنهادات، حفاظت و استفاده ي پايدار از تنوع زيستي گياهان از جمله گياهان دارويي مشخص شد. انجمن حمايت از تنوع زيستي ) CBD ( در اجاس بين المللي در شهر ريودوژانيرو ) 1992 ( يک معاهده ي الزام آور حقوقي تصويب کرد که اهداف اصلي آن عبارتند از حفاظت از تنوع زيستي، استفاده پايدار از اجزاي آن و تقسيم منصفانه سود حاصل از استفاده از منابع ژنتيکي. انجمن حمايت از تنوع زيستي ) CBD ( با اجرايي کردن اهدافش در سال 1993 ، دسترسي به منابع ژنتيکي را در کشورهاي که منابع ژنتيکي در آن قرار داشتند، امنيت بخشيد. با هدف توانمندسازي کشورهاي کمتر توسعه يافته جهت بدست آوردن سود بهتر از منابع طبيعي و دانش هاي بومي شان، بر طبق قوانين انجمن حمايت از تنوع زيستي بايد هرگونه منافع حاصل از اين منابع با کشورهاي غني از تنوع زيستي تقسيم شود. دولت هاي جهان در سال 2002 موافقت کردند که تا سال 2010 براي دستيابي به کاهش قابل ملاحظه تخريب تنوعزيستي در سطح جهاني، منطقه هاي و کشوري که امروزه وجود دارد، همکاري هايي جهت کاهش فقر صورت گيرد ولي با اين وجود هنوز کار چنداني صورت نگرفته است.

     

    اگر از خواندن این مقاله لذت بردید، آن را با دوستان خود به اشتراک بگذارید

    میانگین امتیازات ۵ از ۵
    از مجموع ۱ رای

    دیدگاهتان را بنویسید