دسته‌بندی نشده

چهارشنبه سوری ، چگونگی ،دلیل و عقیده ی ایرانیان باستان در برپایی این جشن

  • چهارشنبه سوری جشنی با تاریخی هزاران ساله

    اکثر آئین ها و جشن های باقی مانده از گذشته ایرانیان مراسمی بوده از نیایش و شکرگزاری که برای پیروزی در یک رویداد تاریخی یا رخداد طبیعی برگزار می گردیده و مردم در سال های بعد با گردهمایی و یا آن واقعه ، ایزد را ستایش و نیایش می کردند و با تکرار آن در سال های بعد ماندگاری تاریخی پیدا کرده و کم کم به صورت باور آئین های مختلف و اغلب توام با انجام کارهای هنری و اجرای سرود و موسیقی و ایجاد مراسمی فرهنگی و اجتماعی با شور و شادی آفرینی در شرکت کنندگان همراه بوده است .

    از میان این آئین ها و جشن ها مهمترین آن ها تا کنون با سابقه ای دیرین باقی مانده و ایرانیان را در هرجای جهان که باشند با شور و اشتیاق برگزار می کنند می توان به جشن های نوروز ، مهرگان ، سده و شب چهارشنبه سوری اشاره کرده .

    پژوهشی در چگونگی پیدایش جشن شب چهارشنبه سوری

    در رابطه با چگونگی پیدایش جشن شب چهارشنبه سوری دیدگاه ها و اظهار نظرهای مختلف و گوناگون وجود دارد که برخی از این دیدگاه ها به شرح زیر است :

    1- روان شاد استاد سعید نفیسی در مقاله ای تحت عنوان چهارشنبه سوری مراسم انجام این جشن کهن را چنین بیان داشته است :

    یکی از آئین های سالانه خورشیدی با برافروختن‌ آتش و پریدن از روی آن به استقبال نوروز می‌روند .مردم در این روز برای دفع ر و بلا و برآورده شدن آرزوهایشان مراسمی را برگزار می کنند که ریشه‌اش به قرن‌ها پیش برمی‌گردد .قاشق زنی ، آجیل مشکل گشا ، پریدن از روی آتش ،فالگوش ایستادن و … از مراسم اصلی شب چهارشنبه سوری است . ظاهرا مراسم چهارشنبه سوری برگرفته از آئین‌های کهن ایرانیان است که همچنان در میان آن ها و با اشکل دیگر در میان باقی‌ماندگان اقوام آریایی رواج دارد .

    2- استاد شادروان ابراهیم پورداود که پژوهشگری بزرگ در رابظه با مباحث ایران باستان است ، عقیده دارد:

    ایرانیان کهن شنبه و آدینه نداشتند ، هر یک از ماه‌ها نزد آنان بی‌کم و کاست سی روز بود و هر روز به نامی خواند می شد مانند بهمن ، روز ، اردیبهشت روز و جز این‌ها ، روز چهارشنبه در نزد عرب‌ها روز شوم و بسیار نحس بود، به همین دلیل ایرانیان آئین آتش‌افروزی پیایان سال را به شب آخرین چهارشنبه سال انداختند تا از آسیب‌ها محفوظ بمانند .

    3- استاد هاشم رضی یکی از پژوهشگران به نام مطالب و مباحث و متون باستانی و مولف کتب مختلف در این زمینه در کتاب گاهشماری و جشن‌های ایرانیان باستان در رابطه با چهرشنبه سوری می نگارد :

    ایرانیان در یکی از چند شب آخر سال جشن سوری را که عادت و سنتی دیرینه بود با آتش‌افروزی همگانی برپا می کردند. اما چون اساس تقسیم آنان در روزشماری برآن پایه نبود که ماه را به چهارهفته با نام های کنونی روزها بخش کنند ، لاجرم در شب چهارشنبه آخر سال چنین جشنی برزار نمی شد. روزشماری کنونی بر اثر ورود اعراب به ایران باب شد . بی‌گمان سالی که ای جشن به شکلی گسترده برپا بود و مصادف با شب چهارشنبه شده است وچون در روزشماری تازیان چهارشنبه نحس و بدیمن به شمار می‌آمده از آن تاریخ به بعد شب چهارشنبه آخر سال را با جشن سوری به شادمانی پرداخته و بدنی وسیله می‌کوشیدند نحوست چنین شبی را از بین ببرند .

    4- دکتر کورش نیکنام پژوهشگر در آداب و سنن ایران باستان و موبد دین زرتشت در این رابطه می گوید :

    چهارشنبه سوری هیچ ارتباطی به ایران باستان و زرتشتیان ندارد و شکل‌گیری این مراسم پس از حمله‌ی اعراب به ایران صورت گرفته است .در ایران باستان هفت روز هفته نداشتیم ، در زمان کهن هر یکی از سی روز ماه نامی خاص خود داشت که نام فرشتگان بود .شنبه و یکشنبه و… بعد از تسلط اعراب در فرهنگ ایران وارد شد . بنابراین جشن گرفتن شب چهارشنبه سوری به علت اینکه چهارشنبه در باور عرب روز نحص هفته بوده گویای این هست که چهارشنبه سوری بعد از اسلام مرسوم شده است .برای ما ایرانی ها سال 360 روز بوده با پنج روز اضافه که هرچهار سال 6 روز اضافه ، ما در این پنج روز اضافه سال آتش روشن می کردیم تا روح نیاکانما را به خانه‌هایمان دعوت کنیم . بنابراین این آتش چهارشنبه سوری بازمانده‌ی آن آتش‌افروزی 5 روز آخر سال در ایران باستان است که زرتشتیان به احتمال زیاد برای اینکه این سنت از بین نرود ، نحسی چهارشنبه را بهانه کرده و این جشن را با اعتقاد اعراب منطبق نموده و آن را چهارشنبه سوری نامیده‌اند .

    جایگاه آتش در باور ایرانیان باستان

    آتش در نزد ایرانیان باستان و همچنین در باورهای دین زرتش دارای اوج و احترام خاص بوده است . ایرانیان به چهار عنصر آب ، باد ،خاک و آتش توجه بسیار داشتند و آن‌ها ر ا می ستودند .با توجه به اینکه در دین زرتش به عنصر آتش بیش از سه عنصر دیگر ارزش نهاده شده ، در بعضی باورها آمده است که ایرانیان قدیم آتش پرست بوده‌اند، در حالی که چنین نبوده وز زیربنای اعتقای ایرانیان باستان و آموزه‌های دین زرتشت بر مبنای یکتاپرستی و اعتقاد به خدای یگانه و پروردگار عالم ، بنا نهاده شده است .

    همچنین در رابطه با چگونگی پیدایش آتش در شاهنامه آمده است :

    روز هوشنگ پادشاه ایرانی با چند تن از نزدیکان خود از کوهی می گذشتند که اژدهای سیاهی نمودار شد .هوشنگ سنگ بزرگی برداشت و به سوی اژدها رها کرد ، سنگ به کوه برخورد کرد وآتش از برخورد به آن به پا شد .

    بنابراین می توان اظهار داشت با توجه به اینکه ایرانیان مبادرت به پیدایش آتش کرده اند و از قدیم از مزایا و محاسن آن در زندگی و مخصوصا در مقابله با سرما و پختن غذا استفاده به عمل آورده‌اند ، به این عنصر توجه خاصی نموده و اعتقاد ویژه داشتند که هرگاه آتش افروخته شود بیماری ، ،فقر ،بدبختی ، ناکامی و بدی محو و ناپدید می گردند .بنابراین افروختن آتش راه یافتن روشنی معرف در دل و روح است که آثار اهریمنی و نحوست و نامبارکی را از میان بر می‌دارد .به همین جهت جشن‌های آتش در ایران باستان از جمله مراسم شب چهارشنبه سوری کاملا جنبه ی اعتقادی ، اجتماعی و فلسفی داشته و هدف از آن ارتقاء روح و روان و همچنین شادی تن و جسم برای تلاش ، کوشش و سازندگی بیشتر بوده است .

    ایرانیان باستان مردم شادی و جشن دوستی بودند و آثار باقی مانده در کتیبه‌های داریوش ، نشان از شادی و شادمانی ایرانیان آریایی دارد به طوری که آمده است :
    “خدای بزرگ است اهورامزدا که آسمان را آفرید ، که این زمین را آفرید ، که مردم را آفرید ، که شادی را برای مردم آفرید “

    در زمان ما نیز استفاده از آتش و دود کردن اسفند و دور سرگرداندن آن برای زودودن شر و بیماری و چشم‌زخم که سرم بازمانده از روزگار قدیم است ، در میان ایرانیان رایج می‌باشد .

    چهارشنبه سوری یکی از جشن‌های مهم باقی مانده از ایرانیان باستان که مانند بسیاری از جشن‌های دیگر ایرانیان قدیم ارتباط نزدیکی با گردش طبیعت و مخصوصا ستاره‌شناسی ، نجوم و ریاضیات دارد و مبداء آن هم مباحسات علمی تقویمی سال در روزگاران گذشته ارتباط داشت ، به طوری که پیغمبر بزرگ ایرانی زرتش بزرگترین عمل محاسباتی و ریاضی مربوط به تقویم جهان را در سال‌های کهن انجام داده .

    چگونگی برپایی جشن شب چهارشنبه سوری

    شب چهارشنبه آخر سال که فرا می‌رسد ، بوی نوروز و شادی و شوق رستن و دوباره زنده شدن همه جا را فرا می‌گیرد .مراسم جشن شب چهارشنبه سوری نشان از شادی و شادمانی و نوید زنده شدن دوباره طبیعت و فرارسیدن بهار دل‌انگیز است . وقتی که چهارشنبه سوری فرا می رسد درست همزمان است با ایامی که نه تنها خانه تکانی می‌کنیم بلکه درون دل را نیز از کدورت‌ها ، تیرگی‌ها ، دشمنی‌ها و سردی‌ها می پالاییم.

    مراسم و آداب اصلی شب چهارشنبه سوری تقریبا در سراسر کشور ایران و درتمامی شهرها و روستاها به طور یکسان برگزار می گردد ولی ممکن است در بعضی از شهرها ، آئین‌ها و سنت‌های خاصی که برگرفته از فرهنگ و باورهای مردم آن منطقه است ، بدان اضافه شده باشد که این مطلب بر زیبایی و شورآفرینی این جشن افزوده است .

    ایرانیان در این شب ، همه با برپایی آتش بزرگ در حیاط خانه ، کوچه ، میدان محل و یا هرجایی که امکان آن باشد ، از روی آن می‌پرند و همه با هم این نغمه زیبا را می خوانند :

    زردی من از تو سرخی تو از من

    غم برو شادبی بیا زردی برو سرخی بیا

    غالبا در یک فضای باز چندین کپه آتش درست می‌کنند و افراد سه بار از روی اولین تا آخرین کپه یکی می پرند .

    خاکستر آتش شب چهارشنبه سوری نحس است زیرا مردم هنگام پریدن از روی آن زردی و بیماری خود را به آتش می‌دهند و در عوض سرخی و شادابی آتش را از آن خود می کنند. بنابراین در هر خانه یا محل خانمی خاکسترهای آتش را در خاک‌انداز جمع می‌کند و آن را از محل بیرون می‌برد و در سرچهارراه یا آب‌روان می ریزد و در بازگشت به خانه ، آن خانم در خانه را می کوبد .از درون می پرسند کیست؟ و او جواب می دهد منم. از او می پرسند از کجا آمده ای ؟ باز جواب می‌دهد از عروسی . آنگاه می‌پرسند چه آورده‌ای ؟ می گوید شادی و تندرستی . سپس اهالی خانه در را به رویش باز می‌کنند و او تندرستی و شادی را برای یک سال به درون خانه می‌آورد .

    لازم به توضیح است که واژه‌ی”سوری” فارسی است که در زبان پهلوی به صورت “سوریک” و صفت آمده است .کلمه‌ی سور به معنی سرخ و آتش است “یک” پسوند صفت می‌باشد که به معنی سرخ و سرخرنگ بودن است و شب سوری یعنی شب سرخ چون که عنصر اصلی این مراسم برافروختن آتش است که سرخرنگ می‌باشد .در گویش کنونی فارسی واژه‌ی “سور” به معنای جشن و مهمانی به کار می‌رود و ختنه سوران نیز به جشن و مراسم ختنه کردن گفته می‌شود.

    اگر از خواندن این مقاله لذت بردید، آن را با دوستان خود به اشتراک بگذارید.

    میانگین امتیازات ۵ از ۵
    از مجموع ۱ رای

    دیدگاهتان را بنویسید