دسته‌بندی نشده

اخلاط چهار گانه ، سردی و گرمی

  • طب قدیم ایران برا ساس طب یونانی و بر پایه اخلاط چهار گانه بنا گذارده شده است .بقراط پدر علم طب عقیده داشت که خون از چهار قسمت مختلف تشکیل شده است .صفرا ، خون ، بلغم ، سودا .علت اعتقاد او این بود که هنگامی که خون را در ضرف شیشه ای می ریخت چهار قسمت مجزا در آن قابل رویت بود . قسمت فوقانی آن مانند کف بوده که بقراط آن را صفرا نامگذاری کرد ، قسمت قرمز رنگ آن را خون و قسمت سفید رنگ را بلغم و یک مایع زرد رنگ که در قسمت انتهایی ظرق روسوب می کند و سنگین است را سودا نامید . شیخ الریس ابو علی سینا که در غرب او را پرنس علم طب می خوانند ، طب ایرانی را برپایه ی اخلا چهار گانه بنیان نهاد . در علم قدیم همه چیز بر پایه چهار ماده ی اصلی که به عناصر اربعه می نامیدند استوار است . هوا ، آب ، آتش ، خاک . دانشمندان قدیم اعتقاد داشتند هر چه در طبیعت وجود دارد دارای یکی از خواص این چهار عنصر می باشد . مثلا هر ماده ای می تواند گرم و تر یا گرم و خشک یا سرد و خشک باشد .رابطه ی بین اخلاط چهار گانه و عناصر اربعه را می توان به صورت زیر نشان داد . خون = هوا = گرم و تر بلغم =آب = سرد و تر صفرا = آتش = گرم و خشک سودا =خاک =سرد و خشک اخلاط چهار گانه باید در بدن به حالت تعادل باشند و اگر از حالت تعادل خارج شوند ، انسان بیمار می شود .در حالت طبیعی مقدار بلغم باید یک ششم خون ، مقدار صفرا یک سی و ششم خون و مقدار سودا یک چهل و هشتم خون باشد . البته اگر یکی از این اخلاط در شخص بیشتر از مقدار گفته شده باشد است نشان می دهد آن شخص مربوط به آن خلط است که بیشتر از حالت عادی است .پس افراد به چهار دسته تقسیم می شوند 1- خونی یا دمی مزاج 2- صفرائی مزاج 3- بلغمی مزاج 4- سودائی مزاج این تقسیم بندی تا اوائل قرن بیستم مود قبول پزشکان بود تا اینکه طب مدرن به جای تقسیم بندی افراد که یک روش طبیعی و صحیح بود ، بیماری های را دسته بندی کرد . طب قدیم انسان را بر اساس رابطه بین تن و روان در نظر می گرفت و عوراض بیماری ها را که عبارتند از تغییر رنگ زبان ، چشم وصورت ، ادرار و مدفوع ، در نظر گرفته و با کمک گرفتن نبض ، بیماری ها را تشخیص داده و با تجویز غذا در مرحله ی اول و سپس گیاه و ادویه در مرحله ی دوم بیمار را معالجه می کردند . به طوری کلی طبیب باید بفهمد که کدام یک از اخلاط در بدن غلبه کرده و به اصطلاح زیاد شده است به طور مثال اگر رنگ صورت و چشم و زبان مریض قرمز است ، خون در وجود بیمار غلبه کرده و چون طبیعت خون گرم و تر است بنابراین باید با ضد آن که ماده ای سرد و خشک می باشد ، بیمار را معالجه کرد .یعنی گرما و تری را از بدن خارج نمود که با خوردن سرکه این عمل انجام می شود .و یا اگر رنگ صورت و چشم سفید باشد و زبان هم بار سفید داشته باشد ، مسلما بلغم در بدن غلبه کرده و چون طبیعت بلغم سرد و تر است بنابراین دوای مریض ماده ای است که گرم و خشک می باشد مثل فلفل . سردی و گرمی یکی از مهمترین مسائلی که در طب قدیم ایران رعایت می شده است ، مسئله سردی و گرمی است که در طب یونانی و هندی نیز وجود دارد. بطور کلی غذای گرم غذایی است که متابولیسم (سوخت و ساز ) بدن را تسریع کند و درجه ی حرارت بدن را بالا ببرد .برعکس غذای سرد غذایی است که سوخت و ساز بدن را کند کرده و درجه حرارت بدن را پائین می آورد . البته این بدین معنی نیست که با خوردن غذای گرم حس کنیم درجه حرارت بدن بالا رفته ، بلکه تغییر درجه حرارت بسیار کمتر از آن است که حس شود .شاید دما بدن به اندازه ی یک هزارم درجه بیشتر بالا نرود . همان طور که گفته شد چهار خاصیت گرمی ، سردی ، تری ، خشکی وابسته به اخلاط چهارگانه می باشد و این خواص در غذاها و مواد دیگر نیز وجود دارد. اخلاط چهار گانه در بدن از هضم و شکسته شدن غذاها به وجود می آید .جویدن غذا و مخلوط کردن آن با آنزیم های مختلف مقدار زیادی حرارت ایجاد می کند .سیستم هضم ، غذا را کاملا تغییر داده و سپس از معده ، غذا به روده ی کوچک می رود که در آنجا با آنزیم های متعدد مخلوط شده و سپس وارد کبد می شود .جگر یا کبد تقریبا هزار نوع آنزیم می سازد که تا کنون بیش از 30 تای آن را کشف نکرده است . هنگامی که غذا هضم وجذب می شود قسمت مغذی و اولیه ی آن تبدیل به خون شده و وارد قلب و رگ ها می گردد .دومین قسمت بلغم است که خلط ، آب دهان ، اسید معده و شیره ی روده از آن ساخته شده است . سومین قسمت از هضم غذا ، صفرا است که وارد روده ی کوچک می شود و آخرین قسمت سودا است که وارد طحال شده و با بلغم مخلوط می گردد .مقدار سودا باید از بقیه ی اخلاط کمتر باشد. در زیر تعدادی از غذاهای گرم و سرد به شرح ذیل آمده : غذاهای گرم : -گوشت گوسفند ، گوشت بره ، مرغ ، تخم مرغ ، گوشت بز نر -شیر گوسفند ،خامه ، پنیر ، کره ی آب شده -چغندر، ترب ، پیاز ، خردل ، عدس ، لوبیا قرمز ، تره ، نخود ، فلقل قرمز و سبز -موز ، نارگیل ،هلو ،آلو ،پرتقال ، لیمو ، توت ، کشمش ، زیتون ، انگور -کنجد ، بادام ، پسته ، زردآلو ، هسته ی زرد آلو ،گردو -برنج . -روغن کنجد ، روغن ذرت ، روغن کرچک . -چای ، قهوه -دارچین ، هل ، میخک ، شمبلیله ، زنجبیل ، تخم کرفس ، زعفران – عسل ، قند ، تمام شیرینی ها ، نمک و تمام داروهای شیمیائی غذاهای سرد : -گوشت خرگوش ، گوشت بز ماده ، گوشت گاو ، شیر گاو ، شیر مادر ، شیر بز ، کره ، پنیر گاو – کاهو ، کرفس ، جوانه های گیاهی ، کدو ، کلم ، بامیه ، گل کلم ، لوبیا سبز ، سیب زمینی ، انجیر ، هویج ، خیار ، سویا ، گوجه فرنگی ، شلغم ، نخود سبز ، براکلی -گلابی ، انار ، -روغن ذرت ، روغن نارگیل -چای سبز -گیشنیز ، شوید – شکر سفید ، سرکه ، گیاهان تلخ ، گیاهان ترش .

    اگر از خواندن این مقاله لذت بردید، آن را با دوستان خود به اشتراک بگذارید

    میانگین امتیازات ۵ از ۵
    از مجموع ۱ رای

    دیدگاهتان را بنویسید