شما هیچ آیتمی در سبد خریدتان ندارید.

تاریخ طب کهن سینایی ایران در مصاحبه با جناب آقای دکتر حسن تاج بخش
توسط نارین گل 1396/3/12 15:03 توضیحات
در حال حاضر وضعیت کلی طب سنتی در ایران چگونه است و پیش بینی می کنید در آینده چه طور خواهد بود؟ طب سنتی، طب چندین هزار ساله است یعنی عملا نمی توان واژه سنت )سنت و شیوة کار مردم( را به آن اطلاق کرد. درواقع طب کهن یا طب سینایی است که به صورت غلط به نام طب یونانی هم مشهور شده است. این طب، طب ایرانی است زیرا تمام بزرگان آن ایرانی بوده اند. بعدها این طب انشعاباتی پیدا کرد مانند طب فارسی، طب مصری و... با آمدن طب جدید، این طب به فراموشی سپرده شد. دلایل فراموش شدن این طب هم متعدد است مانند اقدامات مجلس صحت که در ادامه در مورد آن توضیح می دهم. وقتی طب جدید وارد کشور شد و در مدرسه دارلفنون مورد تدریس قرار گرفت، درسی به نام طب سینایی وجود داشت که در آن به تدریس کتاب قانون و موارد دیگر پرداخته می شد. در مجلس صحت که پس از مشروطه )در دوران ناصرالدین شاه( ایجاد شد، تصمیم گرفتند به دلیل زیادشدن پزشکان و مدعیان پزشکی، آنان را امتحان کنند و مدارک شان را بررسی نمایند. بعد از این مرحله، قرار شد که فقط چند مدرسه به تدریس و آموزش طب بپردازند مانند مدرسه دارالفنون و چند مدرسه خارجی که متاسفانه در این مقطع درس طب سینایی از مدارس حذف گردید و این گونه شد که طب کهن ایران کم کم مورد فراموشی قرار گرفت و عطارها مدعی طب سینایی شدند. تا این که یک حرکت جهانی شکل گرفت و یونسکو توصیه نمود که هر نوع طب محلی و بومی مورد استفاده قرار گیرد و بنده در سال 1374 در همین راستا در کتابم با عنوان "تاریخ دامپزشکی و پزشکی کهن" توصیه نمودم که در کنار این همه درس که در رشته پزشکی تدریس می شود، دو واحد طب کهن نیز اضافه گردد تا طب ایرانی دوباره زنده شود و همچنین در کنار تخصص های بی شمار پزشکی، تخصص طب سنتی هم اضافه شود که بعدها در سال 1386 این اتفاق بزرگ به وقوع پیوست. • الان وضعیت دانشکده ها را چه طور ارزیابی می کنید؟ متاسفانه امروزه تخصص طب سنتی در بسیاری از دانشگاه کشور ایجاد شده است که صحیح نیست و باید در چند دانشگاه متمرکز باشد تا از اساتید مجرب به خوبی استفاده شود و سطح کیفی آموزش ارتقا یابد. البته بنده با دانشجویان این رشته به واسطه تدریس در دانشگاه علوم پزشکی تهران آشنا شده ام و افرادی بسیار علاقه مند و پرتلاش هستند که با وجود آنان، آینده این علم را بسیار روشن میبینم. همچنین امیدوارم تعدادشان از یک میزانی بالاتر نرود که با افزایش کمیت، معمولا کیفیت آموزش کاهش می یابد و ما باید دنبال کیفیت باشیم. البته این صحیح نیست که طب جدید و مدرن را کنار گذاشته و فقط از طب کهن استفاده کنیم. هر چیزی در جای خودش کاربردی و ارزشمند است و اینها مکمل هم هستند. به قول شیخ محمود شبستری: ))جهان چون زلف و خط و خال و ابروست - که هر چیزی به جای خویش نیکوست((. • جنابعالی به عنوان یکی از مؤسسین رشته طب سنتی در ایران، چه توصیه ای به افرادی که وارد تخصص طب سنتی می شوند دارید؟ توصیه من به این افراد علاقه مند این است که خیلی دنبال استخراج فلان ماده موثره نباشند و از گیاهان دارویی بر طبق همان اصولی که در طب کهن وجود دارد، استفاده نمایند مانند خیسانده، جوشانده و... که روح طب کهن در همین نکات وجود دارد وگرنه با خالص سازی مواد موثره دوباره به طب جدید برمی گردیم که عوارض داروهایش بر هیچ کسی پنهان نیست. نکته بعدی این است که گیاهان دارویی که در طب کهن استفاده می شد و تاثیرگذار بوده اند، در شرایط طبیعی و ارگانیک از طبیعت برداشت یا در مزرعه تولید شده بودند و اگر بخواهیم به نتایج طب کهن برسیم، نباید از گیاهان دارویی که در شرایط آلوده و غیرارگانیک مانند استفاده از کودهای شیمیایی، سموم شیمیایی و... تولید شده اند، استفاده کنیم. در صورت استفاده از این چنین گیاهانی اصلا نباید انتظار رسیدن به نتایج مطلوب در درمان بیمار یها را داشته باشیم. بنابراین توجه به کشت گیاهان دارویی به صورت ارگانیک و در شرایط اکولوژیکی مناسب آ نها، اهمیت ویژه ای دارد تا بتوانیم در طب کهن با خیال آسوده از آنان استفاده نماییم. یک موضوع بسیار خطرناک که امروزه در حال وقوع است، برداشت گیاهان دارویی از طبیعت است که سبب از بین رفتن نسل این گیاهان و انقراض گونه های ارزشمند دارویی کشور می گردد. از طبیعت باید به عنوان منبع بذر و ژرم پلاسم جهت کشت در مزرعه استفاده نمود. سازمان محیط زیست علاوه بر حفظ گونه های جانوری، باید توجه دوچندانی به حفظ گیاهان دارویی در طبیعت داشته باشد. توجه به میزان مصرف گیاهان دارویی هم اهمیت زیادی دارد. اینها هم مانند داروهای شیمیایی دارای دُز مصرف هستند و در صورت استفاده بیش از حد، مسمومیت ایجاد م ینمایند. ابوریحان بیرونی تعریف بسیار زیبایی در این زمینه دارد. ایشان می گوید ماده یا غذا است یا دارو. غذا آن چیزی است که با فعل و انفعالات جزو بدن می شود و معمولا در شرایط عادی زیان آور نیست اما دارو در حد درجه یک تا درجه چهار می تواند مطلوبیت داشته باشد. غذای دارویی آن است که به غذا نزدیک تر است، ولی زیا ن آوری کمی هم دارد. حد اعلای اینها، داروی غلیظ است که کشنده است ولی در شرایط خاصی به میزان کم قابل استفاده بوده یا اینکه باید به همراه مصلحاتش مصرف شود. همة بزرگان طب کهن توصیه نموده اند که ابتدا با غذا درمان کنید، اگر درمان نشد بعد از آن با استفاده از داروی مفرده، بعد داروی مرکبه که حداقل تعداد اجزا را داشته باشد. • با توجه به تخصص شما که دامپزشکی است، آیا در طب کهن ما مباحث دامپزشکی هم وجود داشته است یا خیر؟ به صورت جسته و گریخته مطالبی در «فرسنامه ها » درباره اسب و بیماری های آن و درمان این بیمار یها اطلاعاتی وجود دارد. طب دامپزشکی کهن ما محدود به اسب بود و طب دامپزشکی اروپا محدود به گاو. البته گوسفند و بز به دلیل غنای مراتع، آنچنان مهم نبودند. بنابراین در طب کهن ما اطلاعات محدودی در مورد گاو، گوسفند و بز که امروزه اهمیت زیادی در تولید گوشت و شیر دارند، یافت می شود مانند بخشی از کتاب ابن اصیبعه خوزام که بنده از روی این کتاب در کتابخانه وین کشور اتریش، نسخه ای تهیه نموده و ترجمه کردم. در مورد مرغان شکاری هم اطلاعاتی وجود دارد. • آیا به نظر شما راه اندازی رشته دامپزشکی سنتی یا داروساز دامی سنتی هم چون تخصص طب سنتی در علوم پزشکی مفید است یا خیر؟ در شرایط حاضر اصلا توصیه نمی کنم چون تعداد دامپزشکان کشور بسیار بیش تر از نیاز کشور بوده و تعداد زیادی از آ نها بیکار هستند. به صورت یک مرکز تحقیقات می تواند برای کشور مفید باشد. به قول شاعر: ))اندازه نگه دار که اندازه نکوست((!. • چنا نچه در انتهای مصاحبه نکته ای م یخواهید عنوان نمایید، در خدمتتان هستیم. مهم ترین نکته در طب سنتی، توجه به اخلاق پزشکی، رسیدگی صحیح به بیماران و همچنین ارزا ن بودن آن است که امیدوارم در کنار تمامی این حرکت ها و تلا شها مورد توجه قرار گیرد و به فراموشی سپرده نشود. البته این صحیح نیست که منبع خبر: مستند ویژه دومین جشنواره گیاهان دارویی

نظرات کاربران

برای ثبت نظر باید در سایت ثبت نام نمایید و یا وارد شوید.

اینجا را کلیک کنید تا وارد شوید