شما هیچ آیتمی در سبد خریدتان ندارید.

آئین های کهن چهارشنبه سوری ،در میان کل ایرانیان و بعضی از شهرها
توسط نارین گل 1396/5/1 13:05 توضیحات

آئین ها و مراسم شب چهارشنبه سوری

علاوه برمراسم اصلی آتش‌افروزی و پریدن از روی آتش در شب چهارشنبه سوری ، آئین‌ها و مراسم دیگری نیز انجام می‌گیرد که مهمترین آن‌ها عبارتند از :

آجیل شب چهارشنبه سوری

یکی از مراسم بسیار مورد توجه شب چهارشنبه سوری ، فراهم آوردن آجیل چهارشنبه سوری است .این آجیل هفت مغز برای قبولی نذر و نیاز تهیه می‌شود و میان خویش و آشنا و اهالی خانه پخش می‌کنند تا حین مراسم استفاده شود .

قاشق زنی

هنگامی که غروب شب چهارشنبه سوری هوا تاریک شد و افراد در تاریکی قابل تشخصی نبودند ، آنان که دارای آرزو یا حاجتی هستند ، کاسه‌ای فلزی با قاشقی بر‌می‌دارند و شب هنگام در کوچه و محل‌های گذر به راه می‌افتند و در پشت در منازل ‌می‌ایستند و پی درپی با قاشق خود برکاسه ‌می‌زنند و صدا در می‌آورند .صاحب خانه که می داند قاشق‌زن‌ها آرزو و حاجتی دارند ، به فراخور حال خود ، هدیه ای از قبیل شیرینی ، آجیل ، سکه یا پول در کاسه‌ی آن‌ها می‌ریزد بدون آن‌که فرد قاشق‌زن را ببیند یا بشناسد . اگر قاشق‌زن‌ها در این شب چیزی به دست نیاوردند آن را به برآورده نشدن حاجت خود تلقی می‌کنند وناامید می گردند .

فال گوش نشینی

هنگام غروب و تاریکی هوا در شب چهارشنبه سوری ، افرادی که آروزیی دارند و اغلب زنان و دخترانی که متظر شوهر هستند و یا آ‌‌رزوی زیارت یا مسافرتی در دل دارند ، نیت می‌کنند و از خانه بیرون می‌آیند‌ و در سر هر گذر یا چهارسو می‌ایستند و به صحبت‌ها و حرف‌های رهگذارن گوش می‌دهند و به نوع گفته‌های آنها تفأل می‌زنند . اگر سخنان شاد ، دلنشین و مثبتی شنیدند حاجت و آرزوی خود را برآورده می‌پندارند و اگر سخنی تلخ یا ناراحت کننده بشنوند ، برآوده شدن حاجت خود را امکان‌پذیر نمی دانند .

کوزه‌شکنی

پس از انجام مراسم آتش‌‌‌افروزی و پریدن از روی آتش ، مقداری از ذغال‌های آتش را به نشانه‌ی سیاهی و بدی ،‌کمی نمک و به علامت شورچشمی و حسادت و یک سکه‌ی کم‌بها به نشانه‌ی تنگدستی و بی‌پولی را در کوزه‌ای سفالین می‌اندازند و آنگاه افراد خانواده یک به یک آن کوزه را دور سر خود می‌چرخانند و آخرین نفر ، کوزه را به بام خانه برده و آن را به کوچه پرتاب می‌کند تا بشکند. بنابر باورها افراد با دور افکند کوزه سیاهی ، شوربختی و تنگدستی را از خانه و خانواده دور می کنند .

تا چندین سال گذشته در میدان ارک تهران نقاره‌خانه‌‌ای بود ، در شب چهارشنبه سوری زنان تهرانی به آنجا می‌رفتند و کوزه‌‌ای نو و آب‌ندیده را از بالای سر در نقاره‌خانه به زمین می‌افکندند و می‌شکستند و آن‌هایی هم که به میدان ارک و نقاره‌خان دسترسی نداشتند کوزه را از بالای با خانه‌ی خود به زمین می‌افکندند تا بشکند .

از مراسم ذکر شده بعضی‌ها هنوز هم به جا آورده می شود ولی برخی از مراسم است که در گذشته بیشتر معمول بوده و اکنون کمتر به آن می‌پردازد برای اطلاع خوانندگان به بعضی از آن‌ها اشاره می گردد :

مراسم بخت گشایی

خانواده‌ها برای گشودن بخت دختران در خانه مانده ، در شب چهارشنبه سوری مراسمی برای بازکردن بخت آن‌ها انجام می‌دادند .مثلا پس از آتش افروزی خانمی کنده‌ای را نیم‌سوخته را از زیر دیگ غذای شب چهارشنبه سوری بر‌‌می‌داشت و با خود به خانه می‌آورد و آن را هنگام غروب آفتاب روی سر دختر در خانه مانده می‌ریخت تا بختش باز شود .

مورد دیگر آنکه خانمی رودامنی دختر در خانه مانده را به بالای لباسش با قفل می‌بست ، شب هنگام او را به سرچهارراه محل اقامتشان می‌برد و می‌ایستاد و از یکی از مردان رهگذر درخواست می کرد تا قفل بسته‌ی جامه را باز کند . آن مرد جوان اگر درخواست آن‌ها را قبول می‌کرد و قفل جامه‌ی دختر باز می‌شد ، بخت او نیز باز شده و به خانه‌ی شوهر می‌رفت .

قضیه توپ مروارید

توپ مروارید ، یک توپ بزرگ جنگی بود که در میدان ارک تهران روبروی نقاره‌خانه قرار داشت و چون چند رشته مروارید به دهانه‌ی آن آویزان کرده بودند به آن توپ مروارید می‌گفتند . روی بدنه‌ی این توپ نام سازنده‌ی آن که اسماعیل اصفهانی بود و سال ساخت 1233 قمری و به فرمان فتحعلی شاه قاجار حک شده بود .

این توپ در فرهنگ عامه حائز اهمیت بوده و مردم برا حاجت گرفتن به آن توسل می‌جستند . صادق هدایت نویسنده‌ی شهیر ایرانی‌ نیز کتابی به نام توپ مروارید را در رابطه با یان توپ و اوضاع اجتماعی و سیاسی آن دوره نوشته است .

دختران و زنان اعتقاد زیادی به این توپ و بخت‌گشایی و حاجت‌دهی آن داشتند . به طوری که در شب چهارشنبه سوری شلوغ‌ترین ایام مراجعه به این توپ بود . حاجتمندان از زیرش رد می‌شدند و از لوله‌اش سر می خوردند و به چرخ‌ها و زنجیر‌هایش دخیل می‌بستند تا آنکه سال بعد به منزل شوهر بروند .

آش شب چهارشبنه سوری (آش ابودردا)

در شب چهارشنبه سوری ، خانواده‌ها برای بیمار یا حاجت‌مندان نذر می‌کردند و آشی می‌پختند که به نام آش ابودردا یا آش بیمار معروف است .برای برآورده شدن حاجتشان کمی از آن آش را به بیمار یا فرد حاجتمند می خوراندند و بقیه را مابین فقرا و مستمندان پخش می‌کردند . اگر مریض یا حاجتمند شفا می‌یافت یا به حاجت خود می‌رسید ، صاحب نذر تا آخر عمر خود یا آخر عمر مریض هرساله در شب چهارشنبه سوری این آتش را می پخت و بین فقرا تقسیم می‌کرد . لازم به توضیح است که ابودردا یکی از صحابه و مردی حکیم و بسیار عاقل دانشمند بود که به سال 39 هجری قمری وفات نموده است .

مراسم شب چهارشنبه سوری در نقاط مختلف ایران

اصول کلی مراسم شب چهارشنبه سوری همان‌هایی بود که ذکر گردید ولی در پاره‌ای از نقاط کشور ایران بعضی سنت‌ها وآئین‌ها برگرفته از باورها و فرهنگ منطقه‌ای به آن افزوده شده که به بعضی از آن‌ها اشاره می گردد :

چهارشنبه سوری در آذربایجان

در منطقه ی بزرگ آذربایجان جشن و سرور شب چهارشنبه سوری از تنوع و شور خاصی برخوردار است .از یک هفته مانئه به عید ، شهرهای منطق وضعیت خاصی به خود‌ ‌می‌گیرد. طراوت هوا و صدای ترقه و انفجار پر سر وصدای بچه‌ها ، نوید فرارسیدن نوروز را می‌دهد .این شور و غوغا در شب چهارشنبه سوری به اوج خود می‌رسد . در بازارها جای سوزن انداختن نیست. شهرها به طور باشکوهی آذین‌بندی می‌شود ، صاحبان مغازه‌ها هرکدام با ذوق و سلیقه‌ی خاصی دکان‌های خود را تزوین می‌کنند و با جنس‌های خود در پشت ویترین‌ها دکورهای جالبی درست می‌نمایند . آجیل فروشی‌ها بازارشان بسیار گرم است چون مردم این منطقه عادت دارند در شب چهارشنبه سوری بیشتر از آجیل استفاده کنند . همه در این شب لباس‌های نو می‌پوشند و به مراسم آتش‌افروزی می‌روند. از آئین‌های ویژه‌ی این دیار می‌توان به رسم‌های کجاوه‌اندازی و شال‌اندازی اشاره کرد .

رسم شال‌اندازی

شال‌اندازی یکی از آداب شب چهارشنبه سوری در آذربایجان است . پس از مراسم آتش‌افروزی جوانان به بام همسایگان و خویشان می‌روند و از روزنه‌ی بالای اتاق شال درازی را به درون خانه می‌اندازند صاحب‌خانه می‌بایست هدیه‌ای را در شال بگذارد .

چهارشنبه سوری در کردستان

در میان مردم کرد ، رسم و آئین شب چهارشنبه سوری با قدمت و اصالتی خاص به یادگار مانده است . در عصر روز سه‌شنبه مردم دسته دسته با لباس‌های نو زیبا راهی دباغخانه می شوند . هرکدام از زنان و دختران دم‌بخت یک تخم‌مرغ با یک شیشه خالی یا ظرف سفالی همراه می‌برند و خود را به دباغخانه می‌رسانند . شور و غوغای خاصی برپا می‌شود . هنگام غروب آفتاب اسفند دود می‌کنند و از روی آتش می‌پرند و دود اسفند را به سوی هم هدایت می‌نمایند . هنگامی که هوا تاریک شد و شب فرا رسید در هر خانه یک دسته جاروی کارکرده را آتش زده و از دیوار حیاط به بیرون پرتاب می‌کنند . سفال‌شکنی نیز یکی از مراسم این شب است .

چهارشنبه سوری در گیلان و مازندران

جشن‌ها و مراسم متنوع و زیادی در سرتاسر منطقه‌ی گیلان و مازندران رواج دارد که می‌توان به جشن گل‌گل چهارشنبه اشاره نمود که او با رقیب عشقی خود مبارزه کرده و پیروز می‌شود .این کار نماد پیروزی بهار بر زمستان و سرما سخت است .

همچنین مردم این منطقه به بانوی زیبایی به نام چهارشنبه خاتون اعتقاد دارند ومی‌گویند این زن زیبا در آب چاه‌ها زندگی می کند و از همه چیز خبر دارد و اگر کسی در شب چهارشنبه سوری سر خود را در چاه آب کند می‌تواند با او صحبت کرده و هر چه سوال دارد بپرسد.

چهارشنبه سوری در خراسان ، اصفهان و شیراز

در سایر نقاط دیگر ایران از جمله خراسان ، اصفهان و شیراز مراسم شب چهارشنبه سوری با شور و شوق فراوان برگزار می‌گردد . در خراسان گره‌گشایی ، آتش‌افروزی ، کوزه‌شکنی بسیار متداول است . در اصفهان که به چهارشنبه سوری ، چهارشنبه سرخی نیز می‌گویند آتش‌افروزی ، کوزه‌شکنی ، فالگوش و گره‌گشایی معمول است . در شیراز هم آتش‌افروزی ، فالگوش ، اسپند ، نمک دور سرگرداندن و تفأل بر سر تربت حافظ مورد توجه خاص مردم است .

برگزاری مراسم شب چهار شنبه سوری در کشورهای دیگر

جشن چهارشنبه سوری علاوه برآنکه در کشور ایران و بین ایرانیان خارج از کشور برگزار می‌گردد ، در بسیاری از کشورهایی که دارای فرهنگ و تاریخ مشترک هستند و از افوام آریایی می‌باشند نیز با شکوه فراوان برگزار می‌شود .

از جمله کشورهایی که این مراسم را گرامی می‌دارند می‌توان به افغانستان ، تاجیکستان ، هندوستان ، ترکمنستان ، پاکستان ، آذربایجان و حتی ترکیه ، یونان و قرقیزستان اشاره نمود .

فلسفه و اهداف جشن چهارشنبه سوری

از بررسی منابع ویافته‌های پژوهشی چنین استنباط می‌گردد که تمام آئین‌ها و یادمان‌هایی که مردم ایران زمین در زمان‌های مختلف برپا می‌دارند و بسیاری از آن‌ها از زمان‌های بسیار کهن در فرهنگ این سرزمین پایدار مانده و جزو منش ، اخلاق و خرد نیاکان ما درآمده ، در همه آن‌ها فلسفه و اهدافی نهفته است که اعتقاد به پروردگار ، امید به زندگی ، نبرد با اهریمنان و بدسگالان و مرگ‌پرستان ، خشنودی ارواح گذشتگان مخصوصا پدران و مادران ، درقالب نمادها ، نمایش‌ها و آئین‌ها گوناگون درآمده است .

آتش افروزی در شب چهارشنبه سوری نمادی از ایجاد قدت ، امیدواری ، دفع شر و نحس و بدی ، پیروزی نور ، سرخی و گرما برسیاهی وسرما و دور اکندن کینه ، شقاوت ، دروغ و دشمنی است .

آن‌هایی که کوزه از بالای پشت بام پائین می‌اندازند تا بشکند در حقیقت بت‌شکنی می‌کننند و کوزه را که نماد بدی‌ها ، سیاهی‌ها ، تنگدستی‌ها ، تنگ نظری‌ها و شومی‌ها می‌پندارند با شکاند آن در خود باورهای درست و مثبت از خوبی ، زیبایی و شادی ایجاد می‌کنند و این حرکت در علم روانشناسی یک حالت مثبت‌اندیشی و مثبت‌درمانی است که برروحیه ، افکار و اعمال انسان‌ها تاثیر می‌گذارد و در خاطرها نقش می‌بندد که واقعا آن شومی‌ها وبدهی‌ها را از خود دور کنند و در جهت این فکر واندیشه‌ی عالی که برگرفته از آموزه‌های کهن ما تحت عنوان پندار نیک ، کردار نیک و گفتار نیک است ، حرکت نمایند . به قول لسان‌الغیب آن رند ، عاشق بی‌باک :

از آن به دیر مغانم عزیز می‌دارند

که آتشی که نمیرد همیشه در دل ماست .

نظرات کاربران

برای ثبت نظر باید در سایت ثبت نام نمایید و یا وارد شوید.

اینجا را کلیک کنید تا وارد شوید